Wiki · quantinh.com
Cẩm nang vật lý chuyển động đời thường: quán tính và định luật Newton, ma sát, va chạm, chuyển động quay, an toàn trên xe, khoa học băng tuyết, trượt băng, Trái Đất quay, thí nghiệm tại nhà và câu đố đường đi ngắn nhất.
Mở app Quán TínhNghiêng cả hồ băng — mọi vật cùng trượt một lúc›
Quán tính & định luật Newton
Quán tính là xu hướng của mọi vật giữ nguyên vận tốc, đứng yên thì muốn đứng yên, đang chạy thì muốn chạy thẳng đều. Khối lượng càng lớn, quán tính càng lớn.
Quán tính & định luật Newton
Định luật 1 Newton: hợp lực bằng không thì vật đứng yên tiếp tục đứng yên, vật đang chạy tiếp tục chạy thẳng đều. Không phải 'không có lực thì vật dừng lại'.
Quán tính & định luật Newton
Khối lượng đo mức quán tính, tính bằng kilôgam và không đổi ở mọi nơi; trọng lượng là lực hút, tính bằng niutơn. Cách cân khối lượng ngoài vũ trụ và định nghĩa
Quán tính & định luật Newton
Aristotle cho rằng vật cần lực đẩy liên tục mới chuyển động. Ông sai vì không tách được ma sát khỏi bản chất chuyển động; ý tưởng này vẫn sống trong trực giác c
Quán tính & định luật Newton
Galileo cho bi lăn trên máng nghiêng, đo bằng đồng hồ nước, phát hiện quãng đường tỉ lệ bình phương thời gian và suy ra rằng không có ma sát vật sẽ chạy mãi.
Quán tính & định luật Newton
Định luật 2 Newton: gia tốc tỉ lệ thuận với hợp lực, tỉ lệ nghịch với khối lượng, a = F/m. Ví dụ tính với ô tô, xe đẩy, thang máy và vì sao vật rơi cùng gia tốc
Quán tính & định luật Newton
Định luật 3 Newton: A tác dụng lực lên B thì B tác dụng lại A lực bằng và ngược chiều. Hai lực đặt lên hai vật khác nhau nên không triệt tiêu, nhờ đó ta đi, bơi
Quán tính & định luật Newton
Quán tính là xu hướng của mọi vật giữ nguyên vận tốc, đứng yên thì muốn đứng yên, đang chạy thì muốn chạy thẳng đều. Khối lượng càng lớn, quán tính càng lớn.
Quán tính & định luật Newton
Định luật 1 Newton: hợp lực bằng không thì vật đứng yên tiếp tục đứng yên, vật đang chạy tiếp tục chạy thẳng đều. Không phải 'không có lực thì vật dừng lại'.
Quán tính & định luật Newton
Khối lượng đo mức quán tính, tính bằng kilôgam và không đổi ở mọi nơi; trọng lượng là lực hút, tính bằng niutơn. Cách cân khối lượng ngoài vũ trụ và định nghĩa
Ma sát & trượt
Ma sát là lực ở chỗ hai bề mặt tiếp xúc, chống lại sự trượt. Có ma sát nghỉ, trượt và lăn; nghỉ thường lớn nhất, lăn nhỏ nhất nên lắp bánh xe vào là nhẹ hẳn.
Ma sát & trượt
Băng trơn chủ yếu nhờ lớp phân tử nước linh động trên bề mặt và nhiệt do ma sát. Giải thích cũ 'áp suất làm tan băng' gần như đã bị loại bỏ vì không đủ lực.
Ma sát & trượt
Bảng hệ số ma sát tham khảo: cao su trên bê tông khô khoảng 1,0, gỗ trên gỗ 0,5, thép trên băng khi trượt chỉ 0,02. Cách đo bằng mặt phẳng nghiêng tại nhà.
Động lượng & va chạm
Động lượng p = m·v cho biết vật chuyển động mạnh đến đâu. Trong hệ không chịu ngoại lực, tổng động lượng không đổi: vật này mất bao nhiêu, vật kia nhận bấy nhiê
Động lượng & va chạm
Va chạm đàn hồi giữ nguyên động năng, vật nảy ra; va chạm mềm biến một phần động năng thành nhiệt, biến dạng. Cả hai bảo toàn động lượng. Hệ số phục hồi và độ n
Động lượng & va chạm
Con lắc Newton: thả một quả, đúng một quả đầu kia bật ra vì chỉ cách đó thoả mãn cả bảo toàn động lượng lẫn năng lượng. Vì sao cuối cùng cả dãy cùng lắc rồi dừn
Chuyển động quay
Mô men quán tính đo mức một vật khó bị làm quay hoặc ngừng quay. Nó phụ thuộc khối lượng và khoảng cách tới trục: I = m·r², khối lượng càng xa trục càng khó qua
Chuyển động quay
Người trượt băng xoay nhanh khi thu tay vì mô men động lượng L = I·ω được bảo toàn: mô men quán tính giảm thì tốc độ quay tăng. Dang tay ra là cách phanh vòng q
Chuyển động quay
Con quay hồi chuyển là đĩa quay nhanh trong khung xoay tự do, trục giữ nguyên hướng trong không gian. Nó dùng trong la bàn con quay, máy bay, vệ tinh và cả điện
Quán tính trên xe & an toàn
Xe dừng đột ngột, cơ thể vẫn lao tới theo quán tính. Dây an toàn giữ người dừng cùng xe và rải lực lên xương chắc nhất. WHO: giảm 45–50% nguy cơ tử vong ghế trư
Quán tính trên xe & an toàn
Dây an toàn người lớn không vừa với trẻ. Trẻ nhỏ ngồi ghế quay sau, lớn hơn dùng đai năm điểm rồi ghế nâng. Luật 2024 quy định riêng trẻ dưới 10 tuổi, cao dưới
Quán tính trên xe & an toàn
Túi khí bung trong 20–50 phần nghìn giây sau va chạm, hứng người đang lao tới rồi xẹp dần để kéo dài thời gian dừng. Nó chỉ là hệ thống bổ sung cho dây an toàn.
Khoa học băng & tuyết
Băng nổi vì nhẹ hơn nước: khoảng 0,917 so với 1,000 g/cm³. Khi đông, phân tử nước xếp thành mạng lục giác rỗng, thể tích tăng khoảng 9%, khác hẳn phần lớn các c
Khoa học băng & tuyết
Hồ đóng băng từ mặt xuống vì nước dưới 4 °C nhẹ hơn và nổi lên. Lớp băng cách nhiệt, đáy hồ giữ khoảng 4 °C; cá hạ nhịp trao đổi chất để sống qua đông dưới băng
Khoa học băng & tuyết
Băng hồ có thể dày chỗ này, mỏng chỗ khác. Ngưỡng bề dày tham khảo, dấu hiệu băng yếu, quy tắc 1-10-1 khi rơi xuống nước lạnh và cách cứu người từ trên bờ.
Trượt băng & thể thao trên băng
Trượt băng nghệ thuật chấm bằng điểm kỹ thuật từng động tác cộng điểm trình diễn. Sáu kiểu nhảy Axel, Lutz, flip, loop, Salchow, toe loop phân biệt bằng cú giậm
Trượt băng & thể thao trên băng
Đường dài thi trên vòng 400 m, đường ngắn trên vòng 111,12 m với nhiều người cùng chạy. Tốc độ 50–60 km/h, sức cản gió là đối thủ chính; giày clap skate đổi cả
Trượt băng & thể thao trên băng
Khúc côn cầu là môn đồng đội nhanh nhất: hai đội sáu người đánh puck cao su vào khung thành. Puck để lạnh trước trận, gậy cong như cung khi đánh, puck vượt 170
Trái Đất & bầu trời chuyển động
Ở xích đạo mặt đất chạy khoảng 1.670 km/h, ở Hà Nội khoảng 1.560 km/h. Ta không cảm thấy vì mọi thứ chuyển động cùng nhau gần như đều, còn gia tốc do quay rất n
Trái Đất & bầu trời chuyển động
Con lắc Foucault giữ nguyên mặt phẳng dao động theo quán tính khi mặt đất xoay bên dưới. Ở Paris xoay khoảng 11 độ mỗi giờ, Hà Nội 5,4 độ, xích đạo không xoay.
Trái Đất & bầu trời chuyển động
Hiệu ứng Coriolis làm vật chuyển động lệch phải ở Bắc bán cầu, nên bão ở Biển Đông xoáy ngược chiều kim đồng hồ. Nước bồn rửa xoáy theo bán cầu gần như là huyền
Thí nghiệm quán tính tại nhà
Giật thật nhanh khăn trải bàn, bát đĩa vẫn đứng yên nhờ quán tính: ma sát chỉ kịp tác dụng trong khoảnh khắc quá ngắn. Cách làm, lý do thất bại và lưu ý an toàn
Thí nghiệm quán tính tại nhà
Đặt thẻ lên miệng cốc, đồng xu lên thẻ, búng mạnh thẻ ngang: thẻ bay đi, đồng xu rơi vào cốc. Giải thích bằng quán tính, các biến thể và cách biến nó thành phép
Thí nghiệm quán tính tại nhà
Đánh nhanh khối dưới chân tháp, khối văng ra mà tháp chỉ hạ một bậc; rút thanh gỗ chặt hay lỏng do ma sát nghỉ quyết định. Ba thí nghiệm an toàn với khối gỗ và
Câu đố trượt & đường đi ngắn nhất
Trong câu đố trượt trên băng, vật trượt thẳng tới khi đụng vật cản mới dừng. Liệt kê điểm dừng, làm ngược từ đích, tìm vật chặn và tránh ngõ cụt là cách giải hi
Câu đố trượt & đường đi ngắn nhất
Câu đố 15 ô số ra đời ở Mỹ khoảng năm 1874, gây sốt năm 1880. Đổi chỗ 14 và 15 là không thể giải, được chứng minh năm 1879 bằng tính chẵn lẻ; tối đa cần 80 nước
Câu đố trượt & đường đi ngắn nhất
Câu đố đẩy thùng do Hiroyuki Imabayashi sáng tác ở Nhật năm 1981: chỉ đẩy, không kéo. Thùng vào góc là hết cứu. Cách nhận ra thế chết và vì sao bài toán khó.