Thế vận hội mùa đông là sự kiện thể thao trên băng và tuyết tổ chức bốn năm một lần, lần đầu năm 1924 ở Chamonix (Pháp). Phần lớn huy chương thuộc về các nước có mùa đông lạnh như Na Uy, Đức, Mỹ, Canada, Hà Lan. Nhưng ngày càng nhiều nước nhiệt đới — Jamaica, Philippines, Thái Lan, Malaysia, Singapore, Kenya, Nigeria — cử vận động viên tham dự, thường tập luyện ở nước ngoài hoặc trên sân băng trong nhà. Tính tới Thế vận hội mùa đông Bắc Kinh 2022, Việt Nam chưa có vận động viên dự Thế vận hội mùa đông.
Thế vận hội mùa đông: lược sử
| Năm | Nơi tổ chức | Ghi chú |
|---|---|---|
| 1924 | Chamonix, Pháp | Kỳ đầu tiên, ban đầu gọi là "Tuần lễ thể thao mùa đông quốc tế", sau được công nhận là Thế vận hội mùa đông |
| 1972 | Sapporo, Nhật Bản | Lần đầu tổ chức ở châu Á |
| 1988 | Calgary, Canada | Đội bobsleigh Jamaica gây tiếng vang |
| 1992 và 1994 | Albertville (Pháp), Lillehammer (Na Uy) | Từ 1994, Thế vận hội mùa đông tách lịch, tổ chức xen kẽ hai năm với Thế vận hội mùa hè |
| 1998 | Nagano, Nhật Bản | Trượt ván tuyết, curling chính thức, khúc côn cầu nữ |
| 2018 | PyeongChang, Hàn Quốc | Malaysia và Singapore lần đầu tham dự |
| 2022 | Bắc Kinh, Trung Quốc | Bắc Kinh trở thành thành phố đầu tiên tổ chức cả Thế vận hội mùa hè (2008) và mùa đông |
| 2026 | Milano – Cortina d'Ampezzo, Ý | Hai địa điểm cùng đăng cai: thành phố Milano và khu nghỉ dưỡng núi Cortina d'Ampezzo |
Những câu chuyện nhiệt đới đáng nhớ
Jamaica: đội bobsleigh từ xứ không có tuyết
Năm 1988, tại Calgary, Jamaica cử đội bobsleigh đầu tiên, gồm các vận động viên có nền tảng chạy nước rút và quân nhân. Họ chỉ mới tập môn này vài tháng. Ở lượt chạy cuối của nội dung bốn người, xe bị lật; các thành viên đẩy xe đi bộ về đích trong tiếng vỗ tay của khán giả. Câu chuyện thành cảm hứng cho bộ phim Cool Runnings (1993). Jamaica tiếp tục dự các kỳ sau, có kỳ đạt thứ hạng cao hơn nhiều đội từ các nước lạnh.
Philippines: những vận động viên Đông Nam Á đầu tiên
Năm 1972, tại Sapporo, Philippines cử hai vận động viên trượt tuyết đổ đèo, trở thành một trong những quốc gia Đông Nam Á đầu tiên dự Thế vận hội mùa đông. Về sau Philippines có thêm vận động viên trượt băng nghệ thuật, trượt tuyết.
Ấn Độ: một người dự sáu kỳ
Shiva Keshavan, vận động viên luge người Ấn Độ, dự sáu kỳ Thế vận hội mùa đông liên tiếp từ năm 1998 tới năm 2018 — một kỷ lục cho một vận động viên từ quốc gia không có truyền thống thể thao mùa đông. Ông từng tập trên đường cái ở vùng núi Himalaya với xe trượt gắn bánh xe.
Kenya: chạy bền trên tuyết
Năm 1998, Philip Boit trở thành vận động viên Kenya đầu tiên dự Thế vận hội mùa đông, ở môn trượt tuyết băng đồng. Ông về đích cuối cùng ở cự ly 10 km, nhưng người về nhất — huyền thoại Na Uy Bjørn Dæhlie — đã chờ ở vạch đích để chào ông. Khoảnh khắc ấy thường được nhắc như tinh thần đẹp của Olympic.
Nigeria: đội bobsleigh nữ châu Phi đầu tiên
Năm 2018, ba vận động viên nữ Nigeria trở thành đội bobsleigh đầu tiên của châu Phi dự Thế vận hội mùa đông, sau khi tự quyên góp kinh phí và tập luyện bằng xe trượt gỗ tự làm.
Đông Nam Á tiến dần
- Thái Lan: đã có vận động viên trượt tuyết đổ đèo, trượt tuyết băng đồng ở nhiều kỳ.
- Malaysia: năm 2018 có Julian Yee (trượt băng nghệ thuật) và Jeffrey Webb (trượt tuyết đổ đèo).
- Singapore: năm 2018 có Cheyenne Goh (trượt băng tốc độ đường ngắn).
- Việt Nam: tính tới năm 2022 chưa có vận động viên dự Thế vận hội mùa đông.
Vì sao nước nhiệt đới khó giành huy chương
- Thiếu nơi tập: không có núi tuyết, hồ băng; sân băng trong nhà nhỏ, đắt; không có đường đua bobsleigh hay cầu nhảy.
- Chi phí cao: vận động viên phải sang nước ngoài tập luyện dài ngày, thuê huấn luyện viên, mua thiết bị.
- Tiêu chuẩn tham dự: nhiều môn có điểm chuẩn hoặc hệ thống suất tham dự khắt khe, chỉ những người đạt thành tích nhất định ở các giải quốc tế mới được dự.
- Thiếu hệ thống đào tạo trẻ: các cường quốc thể thao mùa đông có hàng nghìn câu lạc bộ, trẻ em bắt đầu từ bốn, năm tuổi.
Tuy vậy, các môn trong nhà như trượt băng nghệ thuật và trượt băng tốc độ đường ngắn đang mở ra cơ hội: chúng chỉ cần sân băng trong nhà, loại sân có mặt ở nhiều trung tâm thương mại châu Á. Hàn Quốc và Trung Quốc, dù không phải nước nhiệt đới, đã thống trị đường băng ngắn nhờ đầu tư vào sân trong nhà và đào tạo bài bản.
Thể thao mùa đông ở Đông Nam Á
Đại hội Thể thao Đông Nam Á năm 2017 tại Kuala Lumpur (Malaysia) lần đầu đưa các môn trượt băng nghệ thuật, trượt băng tốc độ đường ngắn và khúc côn cầu trên băng vào chương trình thi đấu. Ở Việt Nam, trượt băng chủ yếu là hoạt động giải trí ở các sân trong trung tâm thương mại, với một số câu lạc bộ và lớp học cho trẻ em. Ai muốn theo đuổi nghiêm túc thường phải tập luyện ở nước ngoài.
Góc nhìn hôm nay: tinh thần Olympic không cần tuyết
Câu chuyện của Jamaica, Kenya, Nigeria hay Ấn Độ cho thấy Thế vận hội không chỉ là cuộc đua huy chương. Vận động viên từ những nơi không có mùa đông phải vượt qua cả khó khăn về khí hậu, kinh phí và định kiến để có mặt. Lần tới khi xem Thế vận hội mùa đông, hãy để ý lễ diễu hành các đoàn — những đoàn nhỏ chỉ một, hai vận động viên thường đến từ những nơi nóng nhất. Thông tin chính thức về các kỳ Thế vận hội có trên trang của Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC).
Câu hỏi thường gặp
Thế vận hội mùa đông đầu tiên tổ chức khi nào?
Thế vận hội mùa đông đầu tiên tổ chức năm 1924 tại Chamonix, Pháp. Từ năm 1994, Thế vận hội mùa đông được tổ chức xen kẽ hai năm với Thế vận hội mùa hè.
Việt Nam đã tham dự Thế vận hội mùa đông chưa?
Tính tới Thế vận hội mùa đông Bắc Kinh 2022, Việt Nam chưa có vận động viên tham dự. Trượt băng ở Việt Nam chủ yếu là hoạt động giải trí ở các sân trong trung tâm thương mại.
Nước Đông Nam Á nào đã dự Thế vận hội mùa đông?
Philippines tham dự từ năm 1972 tại Sapporo, Thái Lan đã có vận động viên ở nhiều kỳ, Malaysia và Singapore lần đầu tham dự năm 2018 tại PyeongChang.
Đội bobsleigh Jamaica nổi tiếng vì sao?
Tại Thế vận hội Calgary năm 1988, đội bobsleigh Jamaica từ một quốc đảo không có tuyết đã tham dự sau vài tháng tập luyện. Xe bị lật ở lượt cuối, họ đẩy xe về đích trong tiếng vỗ tay, cảm hứng cho phim Cool Runnings năm 1993.
Vì sao nước nhiệt đới khó giành huy chương mùa đông?
Vì thiếu nơi tập như núi tuyết, đường đua bobsleigh, cầu nhảy; chi phí tập luyện ở nước ngoài cao; tiêu chuẩn tham dự khắt khe; và chưa có hệ thống đào tạo trẻ như các nước có mùa đông.