Đồ để rời trong xe — điện thoại, chai nước, túi xách, ô, hộp khăn giấy trên kệ sau — sẽ tiếp tục lao về phía trước theo quán tính khi xe phanh gấp hay va chạm, và trở thành vật bay nguy hiểm. Trong một cú va chạm ở 50 km/h, một vật nặng 1 kg có thể đập vào người với lực tương đương vài chục kilôgam. Chai nước lăn xuống dưới chân người lái còn có thể kẹt bàn đạp phanh. Cất đồ đúng chỗ là một việc an toàn đơn giản mà ít người để ý.
Tính thử: chiếc điện thoại thành "viên đạn"
Một chiếc điện thoại 200 g nằm trên bảng táp lô, xe đang chạy 50 km/h (khoảng 13,9 m/s). Xe va chạm, dừng trong khoảng 0,1 giây. Chiếc điện thoại không được giữ, nó tiếp tục bay tới với 50 km/h cho tới khi đập vào kính hay vào người. Nếu nó dừng lại trong khoảng 0,01 giây khi đập vào một bề mặt cứng, lực trung bình khoảng 0,2 × 13,9 / 0,01 ≈ 280 N — tương đương sức nặng của một vật 28 kg, dồn vào một góc cạnh nhỏ.
| Vật | Khối lượng gần đúng | Động lượng ở 50 km/h | Lực trung bình nếu dừng trong 0,01 giây |
|---|---|---|---|
| Điện thoại | 0,2 kg | khoảng 2,8 kg·m/s | khoảng 280 N |
| Chai nước 1,5 lít | 1,5 kg | khoảng 21 kg·m/s | khoảng 2.100 N |
| Laptop trong túi | 2,5 kg | khoảng 35 kg·m/s | khoảng 3.500 N |
| Vali xách tay | 10 kg | khoảng 139 kg·m/s | khoảng 13.900 N |
Con số trong bảng là ước lượng minh hoạ cỡ độ lớn; thời gian dừng thực tế phụ thuộc vật va vào đâu. Nhưng xu hướng thì rõ: vật càng nặng, va càng nhanh, càng cứng thì càng nguy hiểm. Một vali 10 kg bay từ khoang hành lý của xe đa dụng vào lưng người ngồi sau tương đương một cú va mạnh hơn một tấn.
Những chỗ để đồ nguy hiểm nhất
- Kệ sau xe sedan (sát kính sau): hộp khăn giấy, gối, ô, đồ chơi để ở đây bay thẳng vào đầu người ngồi sau, thậm chí qua tới hàng ghế trước khi xe va chạm phía trước hoặc phanh cực mạnh. Nhiều nơi còn đặt loa, đồ trang trí nặng ở đây.
- Bảng táp lô: điện thoại, ví, kính đặt trên bảng táp lô vừa thành vật bay, vừa có thể cản túi khí ghế phụ khi bung, bị túi khí bắn ngược vào mặt.
- Ghế trống bên cạnh: túi xách, laptop đặt trên ghế phụ bay về trước khi phanh gấp, rơi xuống sàn — người lái thường cúi xuống nhặt, rất nguy hiểm.
- Sàn xe phía người lái: chai nước, lon nước ngọt lăn xuống có thể kẹt dưới bàn đạp phanh, khiến người lái không đạp được phanh.
- Khoang hành lý xe đa dụng, xe bán tải chở người: không có vách ngăn với khoang hành khách, đồ chất cao hơn lưng ghế sau dễ bay vào người ngồi sau.
Thảm lót sàn và bàn đạp
Một mối nguy ít người nghĩ tới: thảm lót sàn không được cố định có thể trượt về phía trước (do quán tính khi phanh và do chân đạp) và kẹt bàn đạp ga hoặc phanh. Năm 2009, một tai nạn nghiêm trọng ở California (Mỹ) có liên quan tới thảm sàn kẹt bàn đạp ga đã dẫn tới một đợt triệu hồi lớn của một hãng xe. Các khuyến cáo an toàn: dùng đúng loại thảm cho xe, cài vào các chốt giữ trên sàn, không chồng nhiều lớp thảm lên nhau.
Cất đồ đúng chỗ
| Vật | Chỗ nên để |
|---|---|
| Điện thoại | Giá đỡ cố định chắc chắn (không chắn tầm nhìn, không đặt trước nắp túi khí), hoặc hộc để đồ có nắp |
| Chai nước | Hộc để cốc, hộc cửa xe; không để lăn trên sàn hay ghế |
| Túi xách, laptop | Sàn sau ghế trước, hoặc trong cốp |
| Vali, đồ nặng | Trong cốp, đặt sát lưng ghế sau, đồ nặng ở dưới; xe đa dụng thì dùng lưới hoặc vách ngăn, không chất cao hơn lưng ghế |
| Đồ chơi trẻ em | Đồ mềm, nhẹ; cất vào túi khi không dùng |
| Ô, gậy | Trong cốp hoặc gầm ghế, không để trên kệ sau |
Nguyên tắc chung: mọi vật trong khoang hành khách nặng hơn vài trăm gam nên được cất trong hộc có nắp, dưới sàn hoặc trong cốp. Kệ sau và bảng táp lô nên để trống.
Xe khách, xe giường nằm và giá hành lý
Trên xe khách đường dài, hành lý trên giá phía trên đầu hành khách nếu không được xếp gọn có thể rơi khi xe phanh gấp hoặc vào cua. Nhiều xe có giá hành lý dạng hộc kín hoặc có thanh chắn; hành khách nên đặt đồ nặng vào khoang hành lý dưới gầm xe, chỉ giữ đồ nhẹ cần dùng bên mình. Trên xe giường nằm, hành khách nên nằm đúng chỗ, dùng dây an toàn nếu giường có trang bị.
Một nguy cơ khác: đồ bay khi xe lật
Khi xe lật, mọi thứ trong xe bay theo nhiều hướng, không chỉ về phía trước. Đồ để rời trong cốp xe hatchback, xe đa dụng có thể bay lên trần, rơi vào đầu người ngồi. Đây là lý do các nhà sản xuất xe thiết kế các móc chằng hàng trong cốp, và khuyên dùng lưới hoặc dây chằng cho đồ cồng kềnh.
Góc nhìn hôm nay: "dọn xe năm phút"
Thử dành năm phút dọn xe:
- Dọn sạch kệ sau và bảng táp lô.
- Nhặt hết chai nước, lon nước dưới sàn, nhất là phía người lái.
- Kiểm tra thảm sàn phía người lái đã cài chốt, không bị nhàu, không chồng lớp.
- Xếp đồ trong cốp: đồ nặng dưới cùng, sát lưng ghế sau.
- Gắn giá đỡ điện thoại chắc chắn, đúng chỗ.
Thói quen này cũng giúp người lái bớt mất tập trung: không còn đồ lăn lóc, rơi rớt khiến phải cúi nhặt khi đang lái. Quán tính không quan tâm vật đó nhỏ hay to — chỉ quan tâm nó có được giữ lại hay không.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đồ để rời trong xe nguy hiểm?
Khi xe phanh gấp hay va chạm, đồ không được cố định tiếp tục lao về trước với tốc độ xe đang chạy theo quán tính. Một vật 1 kg ở 50 km/h khi đập vào người có thể tạo lực tương đương vài chục kilôgam.
Có nên để đồ trên kệ sau xe không?
Không nên. Hộp khăn giấy, ô, gối, loa hay đồ trang trí trên kệ sau có thể bay thẳng vào đầu người ngồi sau hoặc tới tận hàng ghế trước khi xe va chạm hoặc phanh rất mạnh. Kệ sau nên để trống.
Chai nước dưới sàn xe nguy hiểm thế nào?
Chai nước lăn xuống phía người lái có thể kẹt dưới bàn đạp phanh, khiến người lái không đạp được phanh đúng lúc cần. Nên để chai nước trong hộc để cốc hoặc hộc cửa xe.
Đặt điện thoại trên bảng táp lô có sao không?
Có rủi ro. Điện thoại có thể bay vào người khi phanh gấp, và nếu đặt trước nắp túi khí ghế phụ sẽ bị túi khí bắn ngược vào mặt khi bung. Nên dùng giá đỡ cố định đặt đúng chỗ, không chắn tầm nhìn.
Xếp hành lý trong cốp xe thế nào cho an toàn?
Đặt đồ nặng dưới cùng, sát lưng ghế sau, đồ nhẹ ở trên. Với xe đa dụng không có vách ngăn, không chất đồ cao hơn lưng ghế sau và nên dùng lưới hoặc dây chằng giữ đồ cồng kềnh.